Zaans Maritiem: scheepsbouwhistorie in zicht

Geplaatst op: 17 juli 2020

De Shtandart. Tekening: Eric Heuvel.

Dankzij een nieuwe groep bewogen liefhebbers is in het najaar 2017 de werkgroep Zaans Maritiem weer actief geworden.
De drijfveer van Zaans Maritiem: het zichtbaar maken van het belang van de Zaanse maritieme historie, die ontzettend belangrijk is geweest voor de streek. Anno nu herinnert er bijna niets tastbaars meer aan deze ongelooflijk boeiende geschiedenis. En dat kan anders!

Volgens diverse historici was de Zaanstreek in de 17e eeuw het grootste scheepsbouwcentrum van heel Europa. Er waren in die tijd rond 60 grootscheepmakers actief, die zo’n 150 tot 200 schepen per jaar van stapel lieten lopen. En er kwam bij het bouwen van die houten schepen nogal wat kijken: enorme hoeveelheden gezaagd hout, tientallen hectaren zeilen, vele ankers,  honderden kilometers aan lijnen, trossen en kabels, honderden blokken (katrollen), kompassen, scheepsbeschuit enz. Het hele uitgestrekte gebied van de Zaanstreek stond dus in het teken van de scheepsindustrie.

Naast het bouwen, werd er vanuit de Zaanstreek ook veel met deze schepen gevaren: voor wat de walvisvaart betreft, stond de Zaanstreek – met De Rijp e.o. – aan de top van heel Holland.

Na de 17e eeuw is die unieke positie in Europa weliswaar verloren gegaan, maar de Zaanse maritieme geschiedenis was toen zeker nog niet ten einde: de Zaanse haven was groot in hout, granen en rijst en is nu nog groot in cacao. Zaanse coasters, sleepboten en zelfs oorlogsschepen zijn hier nog lang gebouwd en ook heden ten dage worden er luxe jachten gebouwd en schepen van allerlei soort gerepareerd. Daarnaast liggen nog enkele prachtige varende monumenten uit de 20e eeuw in de Zaan, die meer aandacht verdienen.

Activiteiten Zaans Maritiem

Wat doet de werkgroep om deze luisterrijke geschiedenis onder de aandacht te brengen?

  • zij geven regelmatig presentaties voor groepen, zoals o.a. bij bewonersorganisaties en verenigingen;
  • publiceren artikelen;
  • zetten zich in voor het bouwen van een replica van een echte 17e eeuwse scheepswerf met een fluitschip in aanbouw.
    Dat zou moeten gebeuren daar waar de oude scheepswerven ook lagen, dus aan de Voorzaan.  Met de gemeente wordt op dit moment naar de meest geschikte plek gezocht;
  • zij hebben met veel inzet en publiciteit het bezoek van de Shtandart aan Zaanstad tot een succes gemaakt. Driemaster zeilschip de Shtandart is een replica van het eerste schip dat onder auspiciën van Czaar Peter de Grote, dus met Zaanse kennis, is gebouwd. Er wordt overlegd met de gemeente of dit schip, dat met recht een stuk Zaans Erfgoed genoemd mag worden, Zaandam als tweede thuishaven kan krijgen.
  • aangezien er volgend jaar weer een SAIL Amsterdam is, heeft de werkgroep de gemeente Zaanstad voorgesteld te zorgen dat zoveel mogelijk deelnemende houten schepen dan de Zaanstreek aandoen;
  • de werkgroep bereidt een expertmeeting voor, om meer Zaanse maritieme kennis te verzamelen en vast te leggen, naast het inmiddels al opgebouwde netwerk van maritieme deskundigen;
  • er wordt steun gegeven aan mooie initiatieven die her en der opborrelen, zoals bouw van replica’s van oude jollen of melkschuiten of werfjes.

Uiteraard zijn ideeën en inzet van andere leden van onze mooie vereniging van harte welkom.

De werkgroep bestaat in juli 2020 uit:
Ron Kiburg, Jacob Reitsma, Gert Schouten, Willem Hos en Ton van der Horst

De werkgroep bestaat uit:
Eelco Aartsen – eelco@baseneelco.nl
Jacob Reitsma – jacob.reitsma.nl@gmail.com
Ron Kiburg – voorzitter@zaanserfgoed.nl
Maarten Voster – m.voster@chello.nl

Share Button

Nieuws archief